Viết Bài Nghị Luận Về Thể Thơ Thất Ngôn Bát Cú

VIẾT BÀI NGHỊ LUẬN VỀ THỂ THƠ THẤT NGÔN BÁT CÚ

Trong dòng chảy của văn học trung đại Việt Nam, thơ ca giữ một vị trí đặc biệt quan trọng, phản ánh đời sống tinh thần, tư tưởng và tâm hồn của con người qua từng thời đại. Trong số các thể thơ cổ điển, thất ngôn bát cú nổi lên như một thể thơ tiêu biểu, hoàn chỉnh và có quy phạm chặt chẽ nhất. Không chỉ là hình thức nghệ thuật mang tính chuẩn mực, thể thơ này còn là nơi các nhà thơ gửi gắm những suy tư sâu sắc về thiên nhiên, con người, xã hội và vận mệnh đất nước.

Trước hết, xét về nguồn gốc, thể thơ thất ngôn bát cú xuất hiện từ thơ Đường (Trung Quốc), đạt đến đỉnh cao nghệ thuật vào thời nhà Đường. Khi du nhập vào Việt Nam, thể thơ này nhanh chóng được các nhà thơ trung đại tiếp thu, học hỏi và sáng tạo, trở thành một thể thơ quen thuộc và phổ biến. Từ thời Lý – Trần cho đến Lê – Nguyễn, thất ngôn bát cú đã gắn liền với tên tuổi của nhiều tác gia lớn như Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Khuyến, Hồ Xuân Hương, Trần Tế Xương… Qua đó, thể thơ này không chỉ mang dấu ấn văn hóa phương Đông mà còn thấm đẫm bản sắc dân tộc Việt Nam.

Về phương diện hình thức, thất ngôn bát cú có cấu trúc hết sức chặt chẽ. Một bài thơ gồm tám câu, mỗi câu bảy chữ, tổng cộng năm mươi sáu chữ, nhưng phải thể hiện trọn vẹn một tư tưởng hoặc cảm xúc. Thể thơ này tuân thủ nghiêm ngặt luật bằng – trắc, quy định rõ ràng về niêm, vần và đối. Đặc biệt, hai cặp câu thực (câu 3 – 4) và luận (câu 5 – 6) bắt buộc phải đối nhau cả về ý lẫn hình thức. Chính sự nghiêm ngặt ấy khiến thất ngôn bát cú trở thành “thước đo” tài năng của người làm thơ, bởi chỉ những ai có vốn từ phong phú, tư duy chặt chẽ và cảm xúc tinh tế mới có thể sáng tác thành công theo thể thơ này.

Không chỉ chặt chẽ về hình thức, thất ngôn bát cú còn có kết cấu nội dung rất logic, thường được triển khai theo bốn phần: đề – thực – luận – kết. Hai câu đề mở ra hoàn cảnh, không gian hoặc cảm hứng chung của bài thơ. Hai câu thực miêu tả cụ thể sự vật, hiện tượng hoặc trạng thái. Hai câu luận bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc hoặc triết lí của tác giả. Cuối cùng, hai câu kết khép lại bài thơ, tạo dư âm sâu lắng trong lòng người đọc. Nhờ kết cấu ấy, bài thơ phát triển tự nhiên, mạch lạc, vừa có chiều rộng miêu tả vừa có chiều sâu tư tưởng.

Xét về giá trị nội dung, thể thơ thất ngôn bát cú có khả năng phản ánh phong phú các đề tài của đời sống. Đó có thể là vẻ đẹp của thiên nhiên, là tâm trạng của con người trước thời thế, là triết lí nhân sinh sâu sắc, hay là lòng yêu nước thầm lặng nhưng bền bỉ. Một ví dụ tiêu biểu là bài thơ “Thu điếu” của Nguyễn Khuyến. Qua thể thơ thất ngôn bát cú, tác giả đã vẽ nên một bức tranh mùa thu làng quê Việt Nam với “ao thu lạnh lẽo nước trong veo”, “sóng biếc theo làn hơi gợn tí”. Cảnh vật tưởng chừng tĩnh lặng ấy lại ẩn chứa nỗi buồn thời thế và tâm trạng cô đơn của nhà thơ trước vận mệnh đất nước. Nhờ thể thơ chặt chẽ, nhạc điệu êm đềm, bài thơ không chỉ đẹp về hình thức mà còn sâu sắc về nội dung.

Bên cạnh đó, thất ngôn bát cú còn là phương tiện để các nhà thơ thể hiện tiếng cười trào phúng và thái độ phê phán xã hội. Bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương là một minh chứng tiêu biểu. Vẫn với thể thơ nghiêm trang, cổ kính, nhưng tác giả đã đưa vào đó giọng điệu châm biếm, phơi bày sự mục nát của nền khoa cử cuối thế kỉ XIX. Điều này cho thấy thể thơ thất ngôn bát cú không hề gò bó hay khô cứng, mà ngược lại, có khả năng thích ứng linh hoạt với nhiều sắc thái biểu cảm khác nhau.

Về phương diện nghệ thuật, thể thơ thất ngôn bát cú nổi bật với ngôn ngữ cô đọng, hình ảnh giàu sức gợi và nhạc điệu hài hòa. Mỗi chữ, mỗi hình ảnh đều được lựa chọn kĩ lưỡng, góp phần tạo nên vẻ đẹp cân xứng, trang trọng và cổ kính. Chính vì vậy, dù đã trải qua nhiều thế kỉ, những bài thơ thất ngôn bát cú vẫn giữ được sức sống lâu bền và giá trị thẩm mỹ đặc biệt.

Tóm lại, thể thơ thất ngôn bát cú là một thành tựu lớn của thơ ca cổ điển, vừa nghiêm ngặt về luật lệ, vừa phong phú về khả năng biểu đạt. Qua thể thơ này, các nhà thơ Việt Nam trung đại đã gửi gắm những suy tư sâu sắc về cuộc đời, con người và đất nước, góp phần làm giàu thêm di sản văn học dân tộc. Việc học tập và tìm hiểu thể thơ thất ngôn bát cú không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn vẻ đẹp của thơ ca truyền thống, mà còn nuôi dưỡng tâm hồn, bồi đắp tình yêu văn học và niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

Viết Bài Nghị Luận Về Thể Thơ Thất Ngôn Bát Cú Đường Luật - Chương Trình Ngữ Văn Lớp 8

Soạn Bài: Mẫu Đơn.