Truyện Cổ Tích: Cô Bé Bán Diêm

TRUYỆN CỔ TÍCH: CÔ BÉ BÁN DIÊM

(Han Cri-xti-xan An-đéc-xen)

Rét dữ dội, tuyết rơi. Trời đã tối hẳn. Đêm nay là đêm giao thừa.

Giữa trời đông giá rét, một em gái nhỏ đầu trần, chân đi đất, đang dò dẫm trong đêm tối.

Lúc ra khỏi nhà em có đi giày vải, nhưng giày vải phỏng có tác dụng gì kia chứ!

Giày ấy của mẹ em để lại, rộng quá, em đã liên tiếp làm văng mất cả hai chiếc khi em chạy qua đường, vào lúc hai chiếc xe ngựa đang phong nước đại.

Chiếc thứ nhất bị xe song mã nghiến rồi dính theo tuyết vào bánh xe, thế là mất hút. Còn chiếc thứ hai, một thằng bé lượm được, cười sằng sặc, đem tung lên trời. Nó còn nói to với em bé rằng nó sẽ giữ chiếc giày để làm nôi cho con chó sau này.

Thế rồi em phải đi đất, chân đỏ ửng lên, rồi tím bầm lại vì rét.

Chiếc tạp dề cũ kĩ của em đựng đầy diêm và tay em còn cầm thêm một bao.

Em cố kiếm một nơi có nhiều người qua lại. Nhưng trời rét quá, khách qua đường đều rảo bước rất nhanh, chẳng ai đoái hoài đến lời chào hàng của em.

Suốt ngày em chẳng bán được gì cả và chẳng ai bố thí cho em chút đỉnh. Em bé đáng thương, bụng đói rét vẫn lang thang trên đường. Bông tuyết bám đầy trên mái tóc dài xõa thành từng búp trên lưng em, em cũng không để ý.

Cửa sổ mọi nhà đều sáng rực ánh đèn và trong phố sực nức mùi ngỗng quay. Chả là đêm giao thừa mà! Em tưởng nhớ lại năm xưa, khi bà nội hiền hậu của em còn sống, em cũng được đón giao thừa ở nhà. Nhưng Thần Chết đã cướp bà em đi mất, gia sản tiêu tán và gia đình em đã phải rời ngôi nhà xinh xắn có dây trường xuân leo quanh, nơi em đã sống những ngày đầm ấm, để chui rúc trong một xó tối tăm, luôn luôn nghe những lời mắng nhiếc, chửi rủa.

Em ngồi nép trong một góc tường, giữa hai ngôi nhà, một cái xây lùi lại một chút.

Em thu đôi chân vào người, nhưng mỗi lúc em càng thấy rét buốt hơn.

Tuy nhiên, em không thể nào về nhà nếu không bán được ít bao diêm, hay không ai bố thí cho một đồng xu nào đem về; nhất định là cha em sẽ đánh em.

Vả lại ở nhà cũng rét thế thôi. Cha con em ở trên gác, sát mái nhà, và mặc dầu đã nhét giẻ rách vào các kẽ hở lớn trên vách, gió vẫn thổi rít vào trong nhà. Lúc này đôi bàn tay em đã cứng đờ ra.

Chà! Giá quẹt một que diêm lên mà sưởi cho đỡ rét một chút nhỉ? Cuối cùng, em đánh liều quẹt một que. Diêm bén lửa thật là nhạy. Ngọn lửa lúc đầu xanh lam, dần dần biếc đi, trắng ra, rực hồng lên quanh que gỗ, sáng chói trông đến vui mắt.

Em hơ đôi tay lên que diêm sáng rực như than hồng. Chà! Ánh sáng kì diệu làm sao! Em tưởng chừng như đang ngồi trước một lò sưởi bằng sắt có những hình nổi bằng đồng bóng nhoáng. Trong lò, lửa cháy nom đến vui mắt và tỏa ra hơi nóng dịu dàng.

Thật là dễ chịu! Đôi bàn tay em hơ trên ngọn lửa, bên tay cầm diêm, ngón cái nóng bỏng lên. Chà! Khi tuyết phủ kín mặt đất, gió bấc thổi vun vút mà được ngồi hàng giờ như thế, trong đêm đông rét buốt, trước một lò sưởi thì khoái biết bao!

Em vừa duỗi chân ra sưởi thì lửa vụt tắt, lò sưởi biến mất. Em ngồi đó, tay cầm que diêm đã tàn hẳn. Em bần thần cả người và chợt nghĩ ra rằng cha của em đã giao cho em đi bán diêm. Đêm nay, về nhà thế nào cũng bị cha mắng.

Em quẹt que diêm thứ hai, diêm cháy và sáng rực lên. Bức tường như biến thành một tấm rèm bằng vải màn. Em nhìn thấy vào tận trong nhà. Bàn ăn đã dọn, khăn trải trắng tinh, trên bàn bày toàn bát đĩa bằng sứ quý giá và có cả một con ngỗng quay. Nhưng điều kì diệu nhất là ngỗng ta nhảy ra khỏi đĩa và mang cả dao ăn, phóng sết, cắm trên lưng, tiến về phía em bé.

Rồi… que diêm vụt tắt; trước mặt em chỉ còn là những bức tường dầy đặc và lạnh lẽo.

Thực tế đã thay thế cho mộng mị: chẳng có bàn ăn thịnh soạn nào cả, mà chỉ có phố xá vắng teo, lạnh buốt, tuyết phủ trắng xóa, gió bấc vi vu và mấy người khách qua đường quần áo ấm áp vội vã đi đến những nơi hẹn hò, hoàn toàn lãnh đạm với cảnh nghèo khổ của em bé bán diêm.

Em quẹt que diêm thứ ba. Bỗng em thấy hiện ra một cây thông Nô-en (Noel). Cây này lớn và trang trí lộng lẫy hơn cây mà em đã được thấy năm ngoái qua cửa kính một nhà buôn giàu có. Hàng ngàn ngọn nến sáng rực, lấp lánh trên cành lá xanh tươi và rất nhiều bức tranh màu sắc rực rỡ như những bức bày trong các tủ hàng, hiện ra trước mắt em bé. Em với đôi tay về phía cây… nhưng diêm tắt. Tất cả các ngọn nến bay lên, bay lên mãi rồi biến thành những ngôi sao trên trời.

- Chắc hẳn có ai vừa chết. – Em bé tự nhủ, vì bà em, người hiền hậu độc nhất đối với em, đã chết từ lâu, trước đây thường nói rằng: “Khi có một ngôi sao đổi ngôi là có một linh hồn bay lên trời với Thượng đế.”

Em quẹt một que diêm nữa vào tường, một ánh sáng xanh tỏa ra xung quanh và em bé nhìn thấy rõ ràng bà em đang mỉm cười với em.

- Bà ơi! – Em bé reo lên. – Cho cháu đi với! Cháu biết rằng diêm tắt thì bà cũng biến đi mất như lò sưởi, ngỗng quay và cây Nô-en ban nãy, nhưng xin bà đừng bỏ cháu ở nơi này; trước kia, khi bà chưa về với Thượng đế chí nhân, bà cháu ta đã từng sung sướng biết bao! Dạo ấy bà đã nhủ cháu rằng nếu cháu ngoan ngoãn, cháu sẽ được gặp lại bà, bà ơi! Cháu van bà, bà xin với Thượng đế chí nhân cho cháu về với bà. Chắc Người không từ chối đâu.

Que diêm tắt phụt, và ảo ảnh rực sáng trên khuôn mặt em bé cũng biến mất.

Thế là em quẹt tất cả những que diêm còn lại trong bao. Em muốn níu bà lại! Diêm nối nhau chiếu sáng như giữa ban ngày. Chưa bao giờ em thấy bà em to lớn và đẹp lão như thế này. Bà cụ cầm lấy tay em, rồi hai bà cháu bay vụt lên cao, cao mãi, chẳng còn đói rét, đau buồn nào đe dọa họ nữa. Họ đã về chầu Thượng đế.

Sáng hôm sau tuyết vẫn phủ kín mặt đất, nhưng mặt trời lên trong sáng, chói chang trên bầu trời nhạt. Mọi người vui vẻ ra khỏi nhà.

Trong buổi sáng lạnh lẽo ấy, ở một xó tường người ta thấy một em gái có đôi má hồng và đôi môi đang mỉm cười. Em đã chết vì rét trong đêm giao thừa.

Ngày mồng một đầu năm hiện lên tử thi em bé ngồi giữa những bao diêm, trong đó có một bao đã hết nhẵn. Mọi người bảo nhau: “Chắc nó muốn sưởi ấm!”. Nhưng chẳng ai biết những cái kì diệu em đã trông thấy, nhất là cảnh huy hoàng lúc hai bà cháu bay lên để đón lấy những niềm vui đầu năm.

(Han Cri-xti-an An-đéc-xen, Truyện cổ An-đéc-xen,

Nguyễn Văn Hải – Vũ Minh Toàn dịch, NXB Văn học, Hà Nội, 2016, tr. 546 – 549)

---

Ý NGHĨA TRUYỆN CỔ TÍCH CÔ BÉ BÁN DIÊM

Truyện cổ tích “Cô bé bán diêm” của Hans Christian Andersen là một trong những tác phẩm xúc động nhất của văn học thế giới, để lại trong lòng người đọc niềm thương cảm sâu sắc và nhiều suy ngẫm về cuộc sống. Không chỉ kể lại số phận bi thảm của một em bé nghèo trong đêm giao thừa lạnh giá, câu chuyện còn mang trong mình những ý nghĩa nhân văn sâu sắc về tình người, về khát vọng hạnh phúc và về sự bất công của xã hội.

Trước hết, truyện thể hiện lòng thương cảm sâu sắc đối với những con người nghèo khổ, bất hạnh, đặc biệt là trẻ em. Hình ảnh cô bé bán diêm hiện lên thật đáng thương: đầu trần, chân đất, lang thang giữa trời đông giá rét, bụng đói và không ai quan tâm. Em không chỉ thiếu thốn về vật chất mà còn thiếu cả tình yêu thương. Người cha thì lạnh lùng, có thể đánh mắng nếu em không bán được diêm; còn xã hội xung quanh thì thờ ơ, vô cảm. Qua đó, tác giả đã lên án một xã hội bất công, nơi con người có thể quay lưng trước nỗi đau của đồng loại, đặc biệt là những đứa trẻ yếu đuối. Sự đối lập giữa cảnh em bé co ro ngoài đường với ánh đèn ấm áp, mùi ngỗng quay thơm phức trong các ngôi nhà càng làm nổi bật sự chênh lệch giàu nghèo và sự lạnh lẽo của lòng người.

Bên cạnh đó, truyện còn làm nổi bật khát vọng được sống trong tình yêu thương và hạnh phúc của con người. Những lần quẹt diêm của cô bé không chỉ đơn thuần là hành động sưởi ấm, mà còn mở ra những giấc mơ đẹp đẽ. Que diêm thứ nhất mang đến hình ảnh lò sưởi ấm áp; que thứ hai là bữa ăn thịnh soạn; que thứ ba là cây thông Noel rực rỡ; và đặc biệt, những que diêm cuối cùng đưa em đến với người bà hiền hậu. Những ảo ảnh ấy chính là biểu hiện của những ước mơ giản dị nhưng vô cùng thiêng liêng: được no đủ, được vui chơi, được yêu thương. Qua đó, tác giả khẳng định rằng dù trong hoàn cảnh khốn cùng nhất, con người vẫn luôn hướng tới cái đẹp, cái ấm áp và hạnh phúc.

Một ý nghĩa quan trọng khác của truyện là ca ngợi sức mạnh của tình yêu thương và sự cứu rỗi của thế giới tinh thần. Trong thực tại, cô bé phải chịu đói rét và cô đơn, nhưng trong thế giới tưởng tượng, em lại được sưởi ấm, được ăn ngon và đặc biệt là được ở bên bà – người duy nhất yêu thương em. Hình ảnh hai bà cháu nắm tay nhau bay lên trời là một chi tiết đầy tính nhân văn. Dù cái chết của em bé là bi kịch, nhưng Andersen đã làm dịu đi nỗi đau ấy bằng một kết thúc mang màu sắc an ủi: em bé đã được giải thoát khỏi khổ đau, được sống trong tình yêu thương vĩnh hằng. Điều này thể hiện niềm tin của tác giả vào sự tồn tại của cái thiện và sự công bằng ở một thế giới khác.

Không chỉ dừng lại ở đó, truyện còn gửi gắm lời nhắc nhở sâu sắc về thái độ sống của con người trong xã hội. Những người qua đường, những ngôi nhà sáng đèn, tất cả đều là biểu tượng của sự vô tâm. Họ mải mê với niềm vui riêng mà không hề để ý đến một sinh linh bé nhỏ đang dần tàn lụi ngoài kia. Qua đó, tác phẩm kêu gọi mỗi chúng ta phải biết yêu thương, chia sẻ và quan tâm đến những người xung quanh, đặc biệt là những người yếu thế. Nếu có một bàn tay chìa ra giúp đỡ, có lẽ số phận của cô bé đã khác.

Ngoài ra, truyện còn mang giá trị nghệ thuật đặc sắc, góp phần làm nổi bật ý nghĩa nội dung. Nghệ thuật tương phản được sử dụng rất hiệu quả: giữa ấm áp và lạnh giá, giữa ánh sáng và bóng tối, giữa giấc mơ và hiện thực. Những chi tiết tưởng tượng trong các lần quẹt diêm được miêu tả sinh động, lung linh như cổ tích, nhưng lại càng làm cho hiện thực trở nên tàn nhẫn hơn khi ánh lửa tắt đi. Chính sự đan xen giữa thực và mộng đã tạo nên sức ám ảnh mạnh mẽ cho câu chuyện.

Tóm lại, “Cô bé bán diêm” không chỉ là một câu chuyện cảm động về số phận của một em bé nghèo mà còn là một bản cáo trạng đối với xã hội vô cảm, đồng thời là lời ca ngợi tình yêu thương và khát vọng hạnh phúc của con người. Tác phẩm giúp người đọc nhận ra giá trị của sự quan tâm, sẻ chia trong cuộc sống. Dù đã ra đời từ rất lâu, nhưng những thông điệp mà Hans Christian Andersen gửi gắm vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay, khiến mỗi chúng ta phải suy nghĩ về cách sống của mình và biết trân trọng hơn những gì mình đang có.

Soạn Bài: Mẫu Đơn.