BÀI 7. QUYỀN NĂNG CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN
VIẾT: VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN PHÂN TÍCH ĐÁNH GIÁ MỘT TÁC PHẨM VĂN HỌC
(Chủ Đề và Nhân Vật Trong Tác Phẩm Truyện)
Trang 61, Ngữ Văn Lớp 10, Tập 2 - Bộ Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống.
Yêu cầu
- Giới thiệu được những thông tin khái quát về tác giả, tác phẩm.
- Nêu được nhận xét khái quát về giá trị của tác phẩm.
- Nêu được nét riêng về chủ đề của tác phẩm.
- Phân tích được mối quan hệ gắn kết giữa chủ đề và các nhân vật trong tác phẩm (chủ đề đã chi phối sự lựa chọn, miêu tả nhân vật như thế nào; nhân vật đã phát triển và khơi sâu chủ đề ra sao;…).
- Đánh giá khái quát về thành công hay hạn chế của tác phẩm nhìn từ mối quan hệ giữa chủ đề và nhân vật.
- Phát biểu được tác động của chủ đề tác phẩm, nhân vật trong tác phẩm đối với bản thân.
Bài văn nghị luận phân tích – đánh giá truyện ngắn “Gió lạnh đầu mùa” – Thạch Lam
Trong nền văn học Việt Nam hiện đại giai đoạn 1930–1945, Thạch Lam là một nhà văn có phong cách rất riêng. Ông không viết về những biến cố dữ dội hay những xung đột gay gắt mà hướng ngòi bút vào những rung động tinh tế của tâm hồn con người trong cuộc sống đời thường. Truyện ngắn “Gió lạnh đầu mùa” là một tác phẩm tiêu biểu của Thạch Lam, thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo và nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật, đặc biệt là tâm hồn trẻ thơ.
Thạch Lam (1910–1942), tên thật là Nguyễn Tường Vinh, là thành viên của Tự Lực văn đoàn. Văn chương của ông mang vẻ đẹp nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình, chú trọng khám phá thế giới nội tâm con người và thể hiện sự cảm thông sâu sắc đối với những số phận nhỏ bé trong xã hội. “Gió lạnh đầu mùa” được in trong tập truyện cùng tên xuất bản năm 1937, kể về một buổi sáng đầu đông khi gió lạnh bất ngờ tràn về và câu chuyện cảm động của cậu bé Sơn với bạn Hiên nghèo khổ.
Tác phẩm mang giá trị lớn về nội dung và nghệ thuật. Qua một câu chuyện rất giản dị, Thạch Lam đã phản ánh sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội cũ, đồng thời ca ngợi tình thương yêu giữa con người với con người. Truyện không chỉ khiến người đọc xúc động trước hoàn cảnh của những đứa trẻ nghèo mà còn gợi lên niềm tin vào bản chất tốt đẹp của con người, đặc biệt là lòng nhân ái trong sáng của trẻ thơ.
Chủ đề nổi bật của truyện là tình thương và sự cảm thông giữa con người trong cuộc sống, đặc biệt là sự thức tỉnh lòng trắc ẩn trong tâm hồn trẻ nhỏ trước cảnh nghèo khó. Cái lạnh đầu mùa không chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà còn là hoàn cảnh nghệ thuật để nhà văn làm nổi bật sự đối lập giữa đủ đầy và thiếu thốn, giữa người giàu và người nghèo. Từ đó, Thạch Lam gửi gắm thông điệp nhân văn sâu sắc: tình người có thể sưởi ấm con người hơn cả cái lạnh của thiên nhiên.
Chủ đề ấy đã chi phối việc lựa chọn và miêu tả nhân vật trong tác phẩm. Thạch Lam xây dựng nhân vật Sơn – một cậu bé sinh ra trong gia đình khá giả, được chăm sóc đầy đủ, nhưng lại có tâm hồn nhạy cảm, giàu lòng nhân hậu. Sơn xúc động khi nhớ đến người em gái đã mất, cảm nhận rõ cái lạnh và sự ấm áp của chiếc áo rét, từ đó thương cảm cho những đứa trẻ nghèo không có áo mặc. Hành động đem áo cho Hiên là biểu hiện cụ thể của lòng trắc ẩn, cho thấy vẻ đẹp tâm hồn trong sáng của cậu bé. Tuy nhiên, tâm lí lo sợ khi nghĩ đến việc mẹ mắng cũng rất chân thật, thể hiện sự hồn nhiên, ngây thơ của trẻ nhỏ. Qua nhân vật Sơn, chủ đề tình thương được thể hiện một cách tự nhiên, chân thực và xúc động.
Bên cạnh Sơn, nhân vật mẹ Sơn đóng vai trò quan trọng trong việc khơi sâu chủ đề. Bà là người mẹ giàu tình yêu thương, chăm sóc con chu đáo và xúc động khi nhớ đến đứa con đã mất. Khi biết con tự ý đem áo cho bạn nghèo, bà không trách mắng mà còn cho mẹ Hiên mượn tiền để may áo mới cho con. Hành động ấy thể hiện tấm lòng nhân đạo sâu sắc, sự cảm thông với người nghèo và khẳng định vẻ đẹp của tình người trong xã hội. Nhân vật mẹ Sơn đã nâng tầm ý nghĩa của chủ đề, từ lòng tốt của trẻ thơ lên thành lòng nhân ái mang ý nghĩa xã hội.
Hình ảnh Hiên và những đứa trẻ nghèo trong chợ là những nhân vật nền làm nổi bật chủ đề và nhân vật trung tâm. Những đứa trẻ mặc quần áo rách, da thịt thâm vì rét, run rẩy trong gió bấc đã phản ánh hiện thực nghèo khổ của xã hội trước Cách mạng. Sự đối lập giữa Sơn đủ đầy và Hiên thiếu thốn khiến người đọc xúc động và cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của hành động cho áo. Nhờ những nhân vật này, chủ đề tình thương được khắc họa sâu sắc và có sức lay động mạnh mẽ.
Xét từ mối quan hệ giữa chủ đề và nhân vật, “Gió lạnh đầu mùa” là một tác phẩm thành công. Nhân vật được xây dựng phù hợp với chủ đề, tâm lí được miêu tả tinh tế, chân thực, giọng văn nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình. Cốt truyện tuy đơn giản nhưng giàu ý nghĩa, từ một việc nhỏ gợi ra vấn đề lớn về tình người và xã hội. Hạn chế của tác phẩm là ít xung đột, thiếu kịch tính, nhưng đây không phải nhược điểm mà là đặc trưng phong cách của Thạch Lam, phù hợp với kiểu truyện trữ tình – tâm lí.
Đọc “Gió lạnh đầu mùa”, em cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của lòng nhân ái và sự sẻ chia trong cuộc sống. Hành động của Sơn khiến em hiểu rằng làm việc tốt không cần phải lớn lao, chỉ cần xuất phát từ tấm lòng chân thành. Nhân vật mẹ Sơn dạy em bài học về sự bao dung, cảm thông và trách nhiệm với những người kém may mắn. Tác phẩm giúp em biết trân trọng hơn cuộc sống của mình và biết quan tâm, giúp đỡ những người xung quanh.
Tóm lại, “Gió lạnh đầu mùa” là một truyện ngắn giàu giá trị nhân đạo và nghệ thuật, tiêu biểu cho phong cách Thạch Lam. Mối quan hệ gắn bó chặt chẽ giữa chủ đề và hệ thống nhân vật đã tạo nên sức sống lâu bền cho tác phẩm, khiến truyện trở thành một trong những trang văn cảm động nhất về tình người trong văn học Việt Nam hiện đại.
Viết Bài Văn Nghị Luận Phân Tích, Đánh Giá Truyện Ngắn "Gió Lạnh Đầu Mùa" - Thạch Lam
Trang 61, Ngữ Văn Lớp 10, Tập 2 - Bộ Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống.
Soạn Bài: Mẫu Đơn.
Nhận xét
Đăng nhận xét