Lạc Nội Mạc Tử Cung: Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Chẩn Đoán Và Điều Trị

Lạc nội mạc tử cung là gì?

Lạc nội mạc tử cung là tình trạng các mô giống lớp nội mạc tử cung phát triển bên ngoài tử cung thay vì nằm bên trong buồng tử cung như bình thường. Những mô này có thể xuất hiện ở buồng trứng, ống dẫn trứng, mặt ngoài tử cung, phúc mạc vùng chậu, bàng quang, ruột hoặc hiếm hơn là ở phổi và các cơ quan khác.

Trong mỗi chu kỳ kinh nguyệt, các mô này vẫn chịu tác động của hormone estrogen giống như nội mạc tử cung bình thường: dày lên, bong ra và chảy máu. Tuy nhiên, máu và mô bong không thể thoát ra ngoài cơ thể, gây viêm, đau, dính mô và hình thành sẹo.

Đây là một bệnh phụ khoa mạn tính khá phổ biến ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, đặc biệt từ 25–40 tuổi.

Nguyên nhân gây lạc nội mạc tử cung

Cho đến nay, nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Các giả thuyết được nhiều nhà khoa học chấp nhận gồm:

1. Kinh nguyệt ngược dòng

Đây là giả thuyết phổ biến nhất. Máu kinh chứa tế bào nội mạc tử cung chảy ngược qua vòi trứng vào ổ bụng thay vì đi ra ngoài cơ thể. Những tế bào này bám vào các cơ quan vùng chậu và phát triển.

2. Rối loạn miễn dịch

Hệ miễn dịch không nhận diện và loại bỏ được các tế bào nội mạc tử cung nằm sai vị trí.

3. Yếu tố di truyền

Người có mẹ hoặc chị em gái mắc bệnh có nguy cơ cao hơn.

4. Rối loạn hormone

Hormone estrogen kích thích mô nội mạc phát triển mạnh hơn, làm bệnh tiến triển.

5. Chuyển sản tế bào

Một số tế bào trong ổ bụng có thể biến đổi thành tế bào giống nội mạc tử cung.

Các vị trí thường gặp

Lạc nội mạc tử cung có thể xuất hiện ở nhiều nơi:

Buồng trứng
Dây chằng tử cung
Phúc mạc vùng chậu
Ống dẫn trứng
Bàng quang
Trực tràng và ruột
Vết mổ lấy thai
Âm đạo hoặc cổ tử cung

Trong đó, lạc nội mạc ở buồng trứng có thể tạo thành “nang chocolate” – loại nang chứa dịch màu nâu sẫm do máu cũ tích tụ lâu ngày.

Triệu chứng của lạc nội mạc tử cung

Mức độ đau không phải lúc nào cũng phản ánh mức độ nặng của bệnh. Có người tổn thương ít nhưng đau dữ dội, ngược lại có người tổn thương nhiều nhưng triệu chứng nhẹ.

1. Đau bụng kinh dữ dội

Đây là triệu chứng điển hình nhất.

Người bệnh thường:

Đau trước kỳ kinh vài ngày
Đau tăng mạnh khi hành kinh
Đau lan xuống lưng hoặc chân
Thuốc giảm đau thông thường ít hiệu quả

2. Đau vùng chậu mạn tính

Cơn đau có thể kéo dài ngay cả ngoài kỳ kinh.

3. Đau khi quan hệ tình dục

Đặc biệt là đau sâu trong lúc quan hệ.

4. Rối loạn kinh nguyệt

Kinh nhiều
Rong kinh
Chu kỳ không đều

5. Đau khi đi tiểu hoặc đại tiện

Triệu chứng thường nặng hơn trong kỳ kinh nếu bệnh lan tới bàng quang hoặc ruột.

6. Khó có thai, hiếm muộn

Khoảng 30–50% phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung gặp khó khăn trong việc mang thai.

7. Các triệu chứng khác

Mệt mỏi
Buồn nôn
Táo bón hoặc tiêu chảy
Đầy hơi
Đau lưng dưới

Các giai đoạn của bệnh

Bệnh thường được chia thành 4 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Tối thiểu

Tổn thương nhỏ
Ít mô sẹo

Giai đoạn 2: Nhẹ

Tổn thương sâu hơn
Có nhiều điểm lạc nội mạc hơn

Giai đoạn 3: Trung bình

Xuất hiện nang buồng trứng
Có dính mô

Giai đoạn 4: Nặng

Nang lớn
Dính nhiều cơ quan vùng chậu
Ảnh hưởng rõ đến khả năng sinh sản

Biến chứng của lạc nội mạc tử cung

1. Vô sinh – hiếm muộn

Bệnh có thể:

Gây tắc vòi trứng
Làm giảm chất lượng trứng
Cản trở quá trình thụ tinh

2. Đau mạn tính kéo dài

Ảnh hưởng lớn đến công việc, giấc ngủ và chất lượng cuộc sống.

3. Dính vùng chậu

Các cơ quan bị dính vào nhau gây đau và rối loạn chức năng.

4. Nang nội mạc tử cung buồng trứng

Nang có thể vỡ, xoắn hoặc tái phát nhiều lần.

5. Ảnh hưởng tâm lý

Người bệnh dễ:

Căng thẳng
Lo âu
Trầm cảm
Giảm chất lượng đời sống tình dục

Chẩn đoán lạc nội mạc tử cung

1. Khám phụ khoa

Bác sĩ đánh giá vùng đau, khối u hoặc tình trạng dính.

2. Siêu âm

Giúp phát hiện:

Nang lạc nội mạc tử cung
Tổn thương ở buồng trứng

3. Chụp MRI

Hữu ích khi cần đánh giá tổn thương sâu.

4. Nội soi ổ bụng

Đây là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất. Bác sĩ có thể:

Quan sát trực tiếp tổn thương
Sinh thiết mô
Điều trị ngay trong lúc nội soi

Điều trị lạc nội mạc tử cung

Mục tiêu điều trị:

Giảm đau
Làm chậm tiến triển bệnh
Bảo tồn khả năng sinh sản

Phương pháp điều trị tùy thuộc vào:

Tuổi
Mức độ bệnh
Triệu chứng
Mong muốn sinh con

1. Điều trị bằng thuốc

Thuốc giảm đau

Các thuốc chống viêm không steroid giúp giảm đau bụng kinh.

Ví dụ:

Ibuprofen
Naproxen

Điều trị nội tiết

Giúp giảm estrogen và hạn chế mô lạc nội mạc phát triển.

Có thể gồm:

Thuốc tránh thai nội tiết
Progestin
Đồng vận GnRH
Dụng cụ tử cung nội tiết

2. Phẫu thuật

Áp dụng khi:

Đau nặng
Có nang lớn
Hiếm muộn
Điều trị thuốc không hiệu quả

Nội soi bóc tách tổn thương

Giúp:

Loại bỏ mô lạc nội mạc
Giảm dính
Tăng khả năng mang thai

Cắt tử cung

Chỉ áp dụng trong trường hợp rất nặng và không còn nhu cầu sinh con.

Lạc nội mạc tử cung và khả năng mang thai

Nhiều phụ nữ mắc bệnh vẫn có thể mang thai tự nhiên. Tuy nhiên, khả năng thụ thai có thể giảm do:

Tắc vòi trứng
Viêm vùng chậu
Rối loạn rụng trứng

Các phương pháp hỗ trợ sinh sản có thể được cân nhắc:

Kích thích rụng trứng
Bơm tinh trùng vào buồng tử cung
Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF)

Chế độ sinh hoạt hỗ trợ người bệnh

Nên ăn gì?

Một số thực phẩm có thể giúp giảm viêm:

Rau xanh
Cá giàu omega-3
Trái cây tươi
Ngũ cốc nguyên hạt
Các loại đậu

Hạn chế

Đồ ăn nhiều dầu mỡ
Thực phẩm chế biến sẵn
Rượu bia
Caffeine quá nhiều

Tập luyện

Các hoạt động nhẹ nhàng như:

Yoga
Đi bộ
Bơi lội

có thể giúp giảm đau và cải thiện tâm trạng.

Giữ tinh thần ổn định

Stress kéo dài có thể khiến triệu chứng nặng hơn.

Khi nào nên đi khám?

Nên đi khám phụ khoa nếu có:

Đau bụng kinh ngày càng dữ dội
Đau kéo dài ảnh hưởng sinh hoạt
Đau khi quan hệ
Khó có thai sau 1 năm
Rong kinh hoặc kinh nguyệt bất thường

Phát hiện sớm giúp kiểm soát bệnh tốt hơn và hạn chế biến chứng.

Phòng ngừa lạc nội mạc tử cung

Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối. Tuy nhiên có thể giảm nguy cơ bằng cách:

Khám phụ khoa định kỳ
Duy trì cân nặng hợp lý
Tập thể dục đều đặn
Hạn chế rượu bia
Kiểm soát hormone theo hướng dẫn bác sĩ

Kết luận

Lạc nội mạc tử cung là bệnh phụ khoa mạn tính có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, khả năng sinh sản và chất lượng cuộc sống của phụ nữ. Dù không phải bệnh nguy hiểm ngay lập tức, việc chẩn đoán và điều trị sớm rất quan trọng để giảm đau, ngăn biến chứng và bảo tồn chức năng sinh sản.

Nếu thường xuyên đau bụng kinh dữ dội hoặc có dấu hiệu bất thường kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được kiểm tra và điều trị phù hợp.

Nguồn. Tạp Chí Sức Khỏe.