NHỚ RỪNG - THẾ LỮ
(Lời con hổ ở vườn Bách thú)
Tặng Nguyễn Tường Tam
Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt,
Ta nằm dài, trông ngày tháng dần qua,
Khinh lũ người kia ngạo mạn, ngẩn ngơ,
Giương mắt bé diễu oai linh rừng thẳm,
Nay sa cơ, bị nhục nhằn tù hãm,
Để làm trò lạ mắt, thứ đồ chơi.
Chịu ngang bầy cùng bọn gấu dở hơi,
Với cặp báo chuồng bên vô tư lự.
*****
Ta sống mãi trong tình thương nỗi nhớ,
Thủa tung hoành hống hách những ngày xưa.
Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già,
Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi,
Với khi thét khúc trường ca dữ dội,
Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng,
Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng,
Vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc.
Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc,
Là khiến cho mọi vật đều im hơi.
Ta biết ta chúa tể cả muôn loài,
Giữa chốn thảo hoa không tên, không tuổi.
*****
Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối,
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn,
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng.
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
- Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
*****
Nay ta ôm niềm uất hận ngàn thâu,
Ghét những cảnh không đời nào thay đổi,
Những cảnh sửa sang, tầm thường, giả dối:
Hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng, cây trồng;
Dải nước đen giả suối, chẳng thông dòng
Len dưới nách những mô gò thấp kém;
Dăm vừng lá hiền lành, không bí hiểm,
Cũng học đòi bắt chước vẻ hoang vu
Của chốn ngàn năm cao cả, âm u.
*****
Hỡi oai linh, cảnh nước non hùng vĩ!
Là nơi giống hầm thiêng ta ngự trị.
Nơi thênh thang ta vùng vẫy ngày xưa,
Nơi ta không còn được thấy bao giờ!
Có biết chăng trong những ngày ngao ngán,
Ta đương theo giấc mộng ngàn to lớn
Để hồn ta phảng phất được gần ngươi,
- Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
Giới thiệu tác giả – tác phẩm: Nhớ rừng – Thế Lữ
I. Tác giả Thế Lữ
Thế Lữ (1907–1989), tên thật là Nguyễn Thứ Lễ, sinh tại Bắc Ninh (nay thuộc Hà Nội), là một trong những gương mặt tiêu biểu và có vai trò mở đường cho phong trào Thơ mới giai đoạn 1932–1945. Ông không chỉ là nhà thơ mà còn là nhà văn, nhà viết kịch và đạo diễn sân khấu, góp phần đặt nền móng cho kịch nói hiện đại Việt Nam.
Trong văn học, Thế Lữ được xem là người đã góp phần “khai phá” con đường đổi mới thi ca đầu thế kỉ XX. Thơ ông mang đậm cảm hứng lãng mạn, đề cao cái “tôi” cá nhân, khát vọng tự do và ý thức mạnh mẽ về giá trị bản thân. Ngôn ngữ thơ giàu hình ảnh, âm hưởng tráng lệ, giọng điệu khi hùng tráng, khi thiết tha, khi u uất. Ông thường xây dựng những thế giới nghệ thuật vừa mộng mơ vừa dữ dội, thể hiện tâm trạng con người trước thực tại ngột ngạt, tù túng.
Thế Lữ đã góp phần đưa thơ Việt Nam thoát khỏi những ràng buộc cũ của niêm luật, khuôn mẫu Đường thi để bước sang một thời kì mới: đề cao cảm xúc cá nhân, mở rộng biên độ biểu đạt và làm giàu thêm khả năng biểu cảm của tiếng Việt.
II. Tác phẩm Nhớ rừng
1. Hoàn cảnh sáng tác và vị trí
Nhớ rừng được sáng tác khoảng năm 1934 và in trong tập Mấy vần thơ (1935). Ngay khi ra đời, bài thơ đã gây tiếng vang lớn, trở thành một trong những tác phẩm mở đầu và tiêu biểu cho phong trào Thơ mới.
Nhan đề phụ “Lời con hổ ở vườn Bách thú” cho thấy bài thơ được xây dựng dưới hình thức độc thoại nội tâm của con hổ bị giam cầm. Tuy nhiên, đằng sau lời con hổ là tâm trạng của con người thời đại – đặc biệt là tầng lớp trí thức trẻ – đang sống trong xã hội thực dân nửa phong kiến ngột ngạt, mất tự do.
2. Nội dung chủ yếu
Bài thơ triển khai theo mạch cảm xúc đối lập giữa hiện tại tù túng và quá khứ oai hùng:
a. Nỗi căm hờn, uất ức trong cảnh tù hãm
Con hổ xuất hiện với tư thế “gậm một khối căm hờn trong cũi sắt”. Hình ảnh ấy vừa cụ thể vừa giàu tính biểu tượng. “Khối căm hờn” không chỉ là nỗi tức giận mà còn là nỗi nhục mất tự do, bị hạ thấp giá trị. Hổ – chúa tể sơn lâm – nay bị nhốt làm trò tiêu khiển cho con người, phải “chịu ngang bầy cùng bọn gấu dở hơi”.
Cảnh vườn bách thú hiện lên tầm thường, giả tạo: hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng, cây trồng… tất cả đều bị con hổ khinh ghét. Đó là thế giới bị cắt xén, sắp đặt, thiếu đi sự hùng vĩ và bí ẩn của tự nhiên.
b. Nỗi nhớ quá khứ oanh liệt
Trái ngược với hiện tại chật hẹp là bức tranh núi rừng hùng vĩ trong hồi ức:
-
Những đêm vàng bên bờ suối trăng tan.
-
Những ngày mưa rừng dữ dội.
-
Những bình minh và hoàng hôn rực rỡ.
Trong không gian ấy, con hổ hiện lên với tư thế uy nghi, lẫm liệt: bước chân dõng dạc, ánh mắt quắc thần, tiếng thét vang dội núi rừng. Hổ ý thức rõ mình là “chúa tể cả muôn loài”.
Cảnh rừng được khắc họa bằng hàng loạt hình ảnh mạnh mẽ, giàu nhạc điệu: tiếng gió gào ngàn, giọng nguồn hét núi… Tất cả tạo nên một thế giới rộng lớn, dữ dội và đầy quyền lực.
c. Khát vọng tự do và bi kịch tinh thần
Câu hỏi tu từ “Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?” vang lên như một tiếng than đau xót. Đó không chỉ là nỗi tiếc nuối quá khứ mà còn là bi kịch của một linh hồn bị tước đoạt tự do.
Dù bị giam hãm, con hổ vẫn sống trong “giấc mộng ngàn to lớn”, vẫn hướng hồn về chốn rừng thiêng. Điều đó cho thấy khát vọng tự do không thể bị dập tắt.
III. Giá trị nghệ thuật
-
Hình tượng biểu tượng đặc sắc: Con hổ vừa là con vật cụ thể vừa là biểu tượng cho con người có ý thức cá nhân mạnh mẽ nhưng bị kìm hãm.
-
Thủ pháp đối lập: Quá khứ – hiện tại; rừng thiêng hùng vĩ – vườn bách thú giả tạo; tự do – tù hãm.
-
Ngôn ngữ giàu nhạc điệu, hình ảnh: Sử dụng nhiều động từ mạnh, từ láy gợi cảm, câu hỏi tu từ dồn dập.
-
Giọng điệu biến hóa: Khi căm hờn, khi kiêu hãnh, khi bi tráng, khi tha thiết.
-
Thể thơ tự do: Linh hoạt, phóng khoáng, phù hợp với việc bộc lộ cảm xúc mãnh liệt.
IV. Ý nghĩa và đóng góp
Nhớ rừng không chỉ là bài thơ tiêu biểu của Thế Lữ mà còn là một trong những tác phẩm xuất sắc mở đầu cho phong trào Thơ mới. Bài thơ thể hiện rõ sự thức tỉnh của cái “tôi” cá nhân, khát vọng tự do và ý thức về giá trị bản thân trong văn học Việt Nam đầu thế kỉ XX.
Đến hôm nay, Nhớ rừng vẫn giữ nguyên sức lay động bởi nó chạm đến một khát vọng muôn đời của con người: được sống đúng với bản chất, được tự do vẫy vùng giữa “cảnh rừng ghê gớm” của chính mình.
"Nhớ Rừng" - Thế Lữ
Soạn Bài: Mẫu Đơn
Nhận xét
Đăng nhận xét