Soạn Bài: "Cây Diêm Cuối Cùng" - (Trích Chuyện trò)

SOẠN BÀI: CÂY DIÊM CUỐI CÙNG

(Trích Chuyện trò) – Cao Huy Thuần

Trang 60, 61, 62, 63 - Ngữ Văn Lớp 11, Tập 2 - Bộ Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống.

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả: Cao Huy Thuần

Sinh năm 1937, quê ở Huế.
Là học giả, nhà nghiên cứu chính trị – văn hóa, đồng thời là cây bút nghị luận, tùy bút giàu chất suy tưởng.
Tác phẩm của ông thường bàn về chiến tranh, hòa bình, tôn giáo, lòng nhân ái và bản chất con người.
Văn phong: nhẹ nhàng, sâu sắc, giàu triết lí nhưng giản dị, dễ đi vào lòng người.

Tác phẩm Chuyện trò (NXB Trẻ, 2012) là tập hợp những câu chuyện mang tính triết luận sâu sắc về đời sống và con người. “Cây diêm cuối cùng” là một truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách ấy.

2. Tác phẩm

a. Hoàn cảnh sáng tác

Câu chuyện được đặt trong bối cảnh chiến tranh, xảy ra gần nửa thế kỉ trước trên dãy Hy Mã Lạp Sơn – nơi biên giới mơ hồ giữa hai phe đối địch.

b. Thể loại

Truyện ngắn mang màu sắc triết lí.

c. Ngôi kể

Ngôi thứ nhất (“tôi”) – tạo sự chân thực, gần gũi và tăng chiều sâu nội tâm.

d. Tóm tắt nội dung

Trong một trận tuần tra giữa chiến tranh, nhân vật “tôi” bị lạc trong bão tuyết và trú vào một ngôi chùa hoang trên núi. Tại đây, anh gặp một người lính đối phương cũng lạc đường và đang bị thương. Hai người đối mặt trong căng thẳng, họng súng chĩa vào nhau.

Cái lạnh khủng khiếp khiến cả hai có nguy cơ chết cóng. Nhân vật “tôi” cố nhóm lửa nhưng làm rơi hành trang, không có bật lửa. Người lính kia ném cho anh bao diêm. Sau nhiều lần thất bại, chỉ còn một cây diêm cuối cùng. Trong lúc hoảng loạn, “tôi” suýt bật diêm, nhưng người kia lao tới, tự tay bật que diêm, châm lửa bằng chính bài thơ của mình. Lửa cháy – nhưng anh gục xuống vì vết thương chảy máu nhiều hơn và chết.

Sau chiến tranh, nhân vật “tôi” trở lại ngôi chùa, xây lại chùa như một sự tri ân. Trong chùa chỉ đặt bài vị bài thơ của người lính đã chết – biểu tượng cho ánh lửa nhân tính.

II. Đọc – hiểu văn bản

1. Tình huống truyện đặc sắc

Tình huống: Hai người lính ở hai chiến tuyến, lạc trong bão tuyết, cùng trú vào một ngôi chùa hoang.

Đây là tình huống:

Căng thẳng (kẻ thù đối mặt).
Nguy hiểm (đêm lạnh, tuyết, nguy cơ chết cóng).
Mang tính thử thách nhân tính.

Chính tình huống này làm nổi bật xung đột giữa:

Bản năng sinh tồn ↔ thù hận chiến tranh
Sự sống ↔ cái chết
Con người ↔ kẻ thù

2. Diễn biến tâm lí của hai nhân vật

a. Ban đầu: Căng thẳng, nghi kị

Người lính kia chĩa súng đe dọa.
Nhân vật “tôi” sợ hãi nhưng dần bình tĩnh.
Cả hai giữ thế phòng thủ, không tấn công.

Điều đáng chú ý: Không ai nổ súng trước.

→ Đây là dấu hiệu đầu tiên của “cây diêm” nhân tính.

b. Khi nhóm lửa: Tình người dần xuất hiện

Người lính kia ném bao diêm cho “tôi”.
Sau đó ném thêm mảnh giấy (bài thơ) để làm mồi lửa.

Hành động này thể hiện:

Anh ta chấp nhận đánh cược mạng sống của mình.
Anh ta coi sự sống chung quan trọng hơn hận thù.

Chi tiết bài thơ chưa hoàn chỉnh cho thấy:

Anh là người có tâm hồn thi sĩ.
Trong chiến tranh, anh vẫn giữ được phần “người”.

c. Cao trào: Cây diêm cuối cùng

Chỉ còn một que diêm.

Đây là khoảnh khắc quyết định sự sống – cái chết.

“Tôi” run rẩy, hoảng loạn.
Người kia lao tới giật bao diêm.
“Tôi” tưởng bị tấn công nên vung dao.

Đúng lúc đó, ánh trăng hiện lên.

Ánh trăng:

Gợi sự thanh bình, bao dung.
Làm dịu hận thù.
Gợi hình ảnh mẹ – biểu tượng của tình thương.

Người lính kia:

Bật que diêm.
Đốt chính bài thơ của mình để cứu cả hai.

→ Anh chấp nhận hi sinh phần tâm hồn quý giá nhất của mình cho sự sống.

3. Cái chết của người lính và ý nghĩa

Sau khi lửa cháy, anh gục xuống vì vết thương nặng.

Ý nghĩa:

Anh chết để người khác sống.
Cái chết không vô nghĩa mà tỏa sáng nhân tính.
Bếp lửa không phân biệt kẻ thù.

Hình ảnh “có một người đã chết để một người được sống” khẳng định:

Chiến tranh có thể tạo ra kẻ thù, nhưng không thể dập tắt lòng nhân ái.

4. Biểu tượng trong tác phẩm

a. Cây diêm cuối cùng

Biểu tượng của hi vọng.
Biểu tượng của sự sống mong manh.
Biểu tượng của lòng nhân ái bùng lên trong hoàn cảnh khắc nghiệt.

b. Ngôi chùa hoang

Không gian tâm linh.
Nơi con người đối diện với chính mình.
Không thờ tượng Phật → Phật ở trong lòng người.

c. Ánh trăng

Ánh sáng của lương tri.
Sự bao dung vượt trên chiến tranh.

d. Bài thơ

Tượng trưng cho tâm hồn thi sĩ.
Tượng trưng cho cái đẹp.
Khi bị đốt, nó không mất đi mà hóa thành ánh lửa cứu người.

III. Chủ đề và thông điệp

1. Chủ đề

Tác phẩm ca ngợi sức mạnh của tình người và khẳng định: bản chất nhân ái có thể vượt lên hận thù chiến tranh.

2. Thông điệp

Con người vốn có “ngọn lửa” nhân tính trong tim.
Chỉ cần một tia sáng nhỏ cũng có thể làm tan băng giá hận thù.
Hòa bình thực sự bắt đầu từ sự thức tỉnh trong tâm hồn mỗi người.

IV. Giá trị nghệ thuật

Tình huống truyện độc đáo, giàu kịch tính.
Miêu tả tâm lí tinh tế.
Ngôn ngữ giản dị mà hàm súc.
Đậm chất triết lí nhưng không khô khan.
Kết thúc mở, giàu suy ngẫm.

V. Tổng kết

“Cây diêm cuối cùng” là một truyện ngắn giàu tính nhân văn của Cao Huy Thuần. Qua câu chuyện hai người lính giữa bão tuyết, tác giả gửi gắm niềm tin vào ánh sáng bất diệt của lòng nhân ái.

Cây diêm nhỏ bé ấy không chỉ thắp sáng bếp lửa trong ngôi chùa hoang, mà còn thắp sáng niềm tin vào con người – rằng trong sâu thẳm mỗi trái tim, luôn có một ngọn lửa chờ được đánh thức.

Soạn Bài: "Cây Diêm Cuối Cùng" - (Trích Chuyện trò) – Cao Huy Thuần

Trang 60, 61, 62, 63 - Ngữ Văn Lớp 11, Tập 2 - Bộ Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống.

GV. Mẫu Đơn.

TRANG VÀNG VIỆT NAM

Tìm kiếm Blog này