CÂY TRE VIỆT NAM
[...] Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam, bạn thân của nhân dân Việt Nam.
Nước Việt Nam xanh muôn ngàn cây lá khác nhau. Cây nào cũng đẹp, cây nào cũng quý, nhưng thân thuộc nhất vẫn là tre nứa. Tre Đồng Nai, nứa Việt Bắc, tre ngút ngàn Điện Biên Phủ, lũy tre thân mật làng tôi… đâu đâu ta cũng có nứa tre làm bạn.
Tre, nứa, trúc, mai, vầu mấy chục loài khác nhau, nhưng cùng một mầm non măng mọc thẳng. Vào đâu, tre cũng sống. Ở đâu, tre cũng xanh tốt. Dáng tre vươn mộc mạc, màu tre tươi nhũn nhặn. Rồi tre lớn lên, cứng cáp, dẻo dai, vững chắc. Tre trông thanh cao, giản dị, chí khí như người.
Nhà thơ có lần ca ngợi:
Bóng tre trùm mát rượi
Bóng tre trùm lên âu yếm làng, bản, xóm, thôn. Dưới bóng tre của ngàn xưa, thấp thoáng mái đình mái chùa cổ kính. Dưới bóng tre xanh, ta gìn giữ một nền văn hóa lâu đời. Dưới bóng tre xanh, đã từ lâu đời, người dân cày Việt Nam dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang. Tre ăn ở với người, đời đời, kiếp kiếp. Tre, nứa, mai, vầu giúp người hàng nghìn công việc khác nhau. Tre là cánh tay của người nông dân:
Cánh đồng ta năm đôi ba vụ
Tre với người vất vả quanh năm
Tre với người như thế đã mấy nghìn năm [...]. Tre vẫn phải còn vất vả mãi với người.
Cối xay tre nặng nề quay, từ nghìn đời nay, xay nắm thóc.
Trong mỗi gia đình nông dân Việt Nam, tre là người nhà, tre khăng khít với đời sống hằng ngày.
Giang chẻ lạt, buộc mềm, khít chặt những mối tình quê. Cái thuở ban đầu thường nỉ non dưới bóng tre, bóng nứa:
Lạt này gói bánh chưng xanh
Cho mai lấy trúc, cho anh lấy nàng…
Tre còn là nguồn vui duy nhất của tuổi thơ. Các em bé còn có đồ chơi gì nữa ngoài mấy que chuyền đánh chắt bằng tre.
[...] Suốt một đời người, từ thuở lọt lòng trong chiếc nôi tre, đến khi nhắm mắt xuôi tay, nằm trên giường tre, tre với mình, sống có nhau, chết có nhau, chung thủy.
Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất. Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng.” Tre là thẳng thắn, bất khuất! Ta kháng chiến, tre lại là đồng chí chiến đấu của ta. Tre vốn cùng ta làm ăn, lại vì ta mà cùng ta đánh giặc.
Buổi đầu, không một tấc sắt trong tay, tre là tất cả, tre là vũ khí. Muôn ngàn đời biết ơn chiếc gậy tầm vông đã dựng nên thành đồng Tổ quốc! Và sông Hồng bất khuất có cái chông tre.
Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín. Tre hi sinh để bảo vệ con người. Tre, anh hùng lao động! Tre, anh hùng chiến đấu!
[…] Nhạc của trúc, nhạc của tre là khúc nhạc của đồng quê. Nhớ một buổi trưa nào, nồm nam cơn gió thổi, khóm tre làng rung lên man mác khúc nhạc đồng quê.
Diều bay, diều lá tre bay lưng trời…
Sáo tre, sáo trúc vang lưng trời…
Gió đưa tiếng sáo, gió nâng cánh diều.
Trời cao lồng lộng, đồng ruộng mênh mông hãy lắng nghe tiếng hát giữa trời cao của trúc, của tre…
[...] Điệu múa sạp tre có từ ngày chiến thắng Điện Biên. Sạp là những thanh tre gõ vào nhau. Tre của những đòn tre đã từng đỡ gánh nặng cho bước chân đi, đến chợ xa hay ra tiền tuyến, hôm nay ca vang gõ nhịp những bước chân ta nhảy múa.
Tre già măng mọc. Măng mọc trên phù hiệu ở ngực thiếu nhi Việt Nam, lứa măng non của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Các em, các em rồi đây lớn lên, sẽ quen dần với sắt, thép và xi măng cốt sắt.
Nhưng, nứa, tre sẽ còn mãi với các em, còn mãi với dân tộc Việt Nam, còn mãi với chúng ta, với hạnh phúc, hòa bình.
[...] Ngày mai, trên đất nước này, sắt, thép có thể nhiều hơn tre, nứa. Nhưng, trên đường trường ta dấn bước, tre xanh vẫn là bóng mát. Tre vẫn mang khúc nhạc tâm tình. Tre sẽ càng tươi những cổng chào thắng lợi. Những chiếc đu tre vẫn dướn lên bay bổng. Tiếng sáo diều tre cao vút mãi.
Cây tre Việt Nam! Cây tre xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm. Cây tre mang những đức tính của người hiền là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam.
1955
(Theo Thép Mới, Cây tre Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001, tr.353-357)
Giới thiệu tác giả – tác phẩm “Cây tre Việt Nam” (Thép Mới)
Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, nhiều tác phẩm đã khắc họa thành công hình ảnh thiên nhiên, con người và truyền thống dân tộc. Trong đó, bài bút kí “Cây tre Việt Nam” của nhà văn Thép Mới là một tác phẩm đặc sắc, giàu giá trị nội dung và nghệ thuật, góp phần làm nổi bật vẻ đẹp và ý nghĩa biểu tượng của cây tre trong đời sống và tâm hồn người Việt Nam.
1. Giới thiệu tác giả Thép Mới
Thép Mới (1925 – 1991) tên thật là Hà Văn Lộc, quê ở Nam Định. Ông là một nhà báo, nhà văn nổi tiếng của văn học Việt Nam hiện đại, trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ.
Thép Mới tham gia cách mạng từ rất sớm, hoạt động trong lĩnh vực báo chí và văn học. Ông là một cây bút chính luận, bút kí có phong cách mạnh mẽ, giàu cảm xúc, ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu chất trữ tình nhưng vẫn mang tính thời sự và tính chiến đấu cao.
Các tác phẩm của Thép Mới thường hướng về đất nước, con người Việt Nam trong chiến đấu và lao động, thể hiện lòng yêu nước sâu sắc và niềm tin vào tương lai dân tộc. Một số tác phẩm tiêu biểu của ông có thể kể đến như: “Cây tre Việt Nam”, “Cột mốc trên đường biên giới”, “Bài học giữ nước”, cùng nhiều bài báo, bút kí chính luận có giá trị.
Với những đóng góp lớn cho văn học và báo chí, Thép Mới được xem là một trong những cây bút tiêu biểu của nền văn xuôi cách mạng Việt Nam.
2. Hoàn cảnh ra đời và thể loại tác phẩm
“Cây tre Việt Nam” được viết năm 1955, trong giai đoạn đất nước vừa giành được hòa bình ở miền Bắc sau chiến thắng Điện Biên Phủ. Đây là thời kì nhân dân Việt Nam bước vào công cuộc xây dựng đất nước, đồng thời vẫn tiếp tục đấu tranh thống nhất Tổ quốc.
Tác phẩm thuộc thể loại bút kí – chính luận, kết hợp giữa yếu tố miêu tả, biểu cảm và nghị luận. Bài bút kí vừa mang tính chất báo chí, vừa giàu chất văn chương, thể hiện rõ phong cách đặc trưng của Thép Mới.
3. Nội dung chính của tác phẩm
Bài bút kí “Cây tre Việt Nam” đã khắc họa hình ảnh cây tre như một biểu tượng tiêu biểu của thiên nhiên và con người Việt Nam.
Trước hết, tác giả giới thiệu cây tre như một loài cây quen thuộc, thân thuộc với mọi miền đất nước: tre Đồng Nai, nứa Việt Bắc, tre Điện Biên Phủ, lũy tre làng quê… Tre xuất hiện ở khắp nơi, gắn bó mật thiết với đời sống của nhân dân từ bao đời nay.
Tiếp đó, Thép Mới khẳng định vai trò của tre trong lao động và sinh hoạt. Tre là vật liệu dựng nhà, làm công cụ sản xuất, làm đồ dùng sinh hoạt, là nguồn vui tuổi thơ, gắn bó với con người từ lúc sinh ra đến khi qua đời. Tre hiện diện trong mọi mặt đời sống nông thôn Việt Nam, trở thành “người bạn thân” của người nông dân.
Không chỉ vậy, tre còn là biểu tượng của truyền thống đấu tranh bất khuất của dân tộc. Trong chiến tranh, tre trở thành vũ khí chống giặc: gậy tầm vông, chông tre, cọc tre… Tre cùng nhân dân giữ làng, giữ nước, bảo vệ quê hương. Hình ảnh tre xông pha chiến đấu đã thể hiện tinh thần anh hùng, bất khuất của dân tộc Việt Nam.
Bên cạnh đó, tác giả còn nói đến tre trong đời sống tinh thần, văn hóa: tiếng sáo tre, cánh diều tre, điệu múa sạp tre… Tre góp phần tạo nên vẻ đẹp văn hóa truyền thống và đời sống tâm hồn phong phú của người Việt.
Cuối cùng, Thép Mới khẳng định ý nghĩa biểu tượng của tre đối với tương lai đất nước. Dù xã hội phát triển với nhiều vật liệu hiện đại như sắt, thép, xi măng, tre vẫn mãi là hình ảnh gắn bó với dân tộc, tượng trưng cho những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam: ngay thẳng, thủy chung, bền bỉ, can đảm.
4. Giá trị nghệ thuật của tác phẩm
Tác phẩm “Cây tre Việt Nam” có nhiều giá trị nghệ thuật đặc sắc.
Trước hết, ngôn ngữ của bài bút kí giàu hình ảnh, giàu chất thơ, sử dụng nhiều phép so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, làm cho cây tre hiện lên như một con người có tâm hồn, có tính cách.
Bên cạnh đó, giọng văn vừa trữ tình, vừa hùng hồn, mang tính chính luận sâu sắc. Tác giả kết hợp linh hoạt giữa miêu tả, kể, biểu cảm và nghị luận, tạo nên sức thuyết phục mạnh mẽ.
Kết cấu tác phẩm chặt chẽ, phát triển theo trình tự từ đời sống thường ngày đến chiến đấu, từ quá khứ đến tương lai, thể hiện tầm nhìn rộng lớn và tư tưởng sâu sắc của tác giả.
Đặc biệt, hình ảnh cây tre được xây dựng như một biểu tượng nghệ thuật mang ý nghĩa khái quát, đại diện cho truyền thống, bản sắc và phẩm chất dân tộc Việt Nam.
5. Ý nghĩa và giá trị của tác phẩm
“Cây tre Việt Nam” không chỉ là bài bút kí về một loài cây quen thuộc mà còn là một bản ca ngợi đất nước và con người Việt Nam. Qua hình tượng cây tre, tác giả thể hiện niềm tự hào dân tộc, tình yêu quê hương đất nước và niềm tin vào tương lai tươi sáng của Tổ quốc.
Tác phẩm giúp người đọc hiểu hơn về vai trò của tre trong đời sống vật chất và tinh thần, đồng thời nhận thức sâu sắc về những phẩm chất cao đẹp của dân tộc Việt Nam được gửi gắm qua hình ảnh cây tre.
Kết luận
Với nội dung sâu sắc và nghệ thuật đặc sắc, “Cây tre Việt Nam” của Thép Mới là một tác phẩm bút kí tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại. Hình ảnh cây tre trong tác phẩm không chỉ là một loài cây bình dị mà còn trở thành biểu tượng cao quý của dân tộc Việt Nam – biểu tượng của sự bền bỉ, thủy chung, ngay thẳng và anh hùng. Tác phẩm góp phần nuôi dưỡng tình yêu quê hương đất nước và lòng tự hào dân tộc trong lòng mỗi người đọc, đặc biệt là thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay.
Cây Tre Việt Nam - Thép Mới
Chương trình Ngữ Văn Lớp 6, Tập 1 - Bộ Kết Nối Tri Thức Với Cuộc Sống.
Soạn Bài: Mẫu Đơn.
Nhận xét
Đăng nhận xét