Khai quyển 開卷 • (Mở đầu tập nhật ký) - Hồ Chí Minh
Ngục trung nhật ký (Nhật ký trong tù)
Bài thơ Khai quyển
(Hồ Chí Minh – Ngục trung nhật ký)
Khai quyển là bài thơ mở đầu tập Ngục trung nhật ký, được Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng tác trong thời gian Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam tại Quảng Tây (Trung Quốc) những năm 1942–1943. Không chỉ mang ý nghĩa như lời đề từ cho toàn bộ tập thơ, Khai quyển còn là lời giãi bày chân thực, giản dị về hoàn cảnh sáng tác cũng như tâm thế tinh thần của tác giả trong chốn lao tù khắc nghiệt.
Qua vài dòng thơ ngắn gọn, Hồ Chí Minh đã cho người đọc thấy rõ: việc làm thơ trong tù không xuất phát từ thú vui tao nhã hay sự nhàn rỗi, mà là một nhu cầu tinh thần tất yếu – một cách để vượt qua cảnh ngộ tù đày, giữ vững ý chí và nuôi dưỡng niềm tin vào ngày mai tự do. Bài thơ mở ra cả tập Ngục trung nhật ký bằng giọng điệu điềm đạm, chân thành, toát lên phong thái ung dung của một con người lớn, dù trong nghịch cảnh vẫn làm chủ được tinh thần và bản thân mình.
Bài thơ Khai quyển trước hết gây ấn tượng bởi giọng điệu tự nhiên, mộc mạc, không hề lên gân hay bi lụy. Ngay ở hai câu đầu, tác giả đã thẳng thắn bộc bạch:
Người làm thơ tự nhận mình vốn không ham mê ngâm vịnh. Việc cầm bút nơi lao ngục không phải để than thân trách phận, mà xuất phát từ hoàn cảnh “trong tù không có gì làm”. Lời thơ giản dị nhưng ẩn chứa một thái độ sống rất đặc biệt: sự bình thản, không phô trương, không tô vẽ bản thân.
Hai câu sau mở ra chiều sâu tư tưởng của bài thơ:
Làm thơ trở thành cách “tiêu vĩnh nhật” – giết thời gian trong chuỗi ngày tù đày dài đằng đẵng. Nhưng ẩn sau đó không phải là sự buông xuôi, mà là một tinh thần chờ đợi đầy chủ động. Vừa ngâm thơ, vừa đợi ngày tự do, tức là vẫn giữ nguyên niềm tin, vẫn hướng về tương lai phía trước. Thơ không làm con người quên đi thực tại, mà giúp con người vượt lên thực tại ấy bằng ý chí và niềm tin.
Giá trị lớn của Khai quyển không nằm ở hình ảnh cầu kỳ hay cảm xúc mãnh liệt, mà ở chính sự điềm tĩnh, lạc quan toát ra từ từng câu chữ. Qua bài thơ, người đọc cảm nhận rõ phong thái Hồ Chí Minh: trong cảnh tù đày vẫn tự do về tinh thần; trong gian khổ vẫn giữ được nụ cười nội tâm và lòng tin sắt đá vào ngày mai.
Có thể nói, Khai quyển không chỉ là lời mở đầu cho một tập thơ, mà còn là lời mở ra một thế giới tinh thần lớn lao – nơi nghị lực, nhân cách và tâm hồn của người chiến sĩ – thi sĩ Hồ Chí Minh tỏa sáng một cách thầm lặng mà bền bỉ.
Nhận xét
Đăng nhận xét