Văn bản: Con Mối và Con Kiến

Văn Bản: Con mối và con kiến

Nam Hương

Con mối trong nhà trông ra

Thấy một đàn kiến đang tha cái mồi

Mối gọi bảo: “Kiến ơi các chú

Tội tình gì lao khổ lắm thay!

Làm ăn tìm kiếm khắp ngày

Mà sao thân thể vẫn gầy thế kia

Chúng ta đây chẳng hề khó nhọc

Mà ồ ề béo trục béo tròn

Ở ăn ghế chéo bàn tròn

Nhà cao cửa rộng, tủ hòm thiếu đâu?”

Kiến rằng: “Trên địa cầu muôn loại

Hễ có làm thì mới có ăn

Sinh tồn là cuộc khó khăn

Vì đàn vì tổ nên thân gầy gò.

Các anh chẳng vun thu xứ sở

Cứ đục vào chỗ ở mà xơi

Đục cho rỗng hết mọi nơi

Nhà kia đổ xuống đi đời các anh”.

(Tuyển tập văn học dân gian Việt Nam, Tập III, Nguyễn Cử - Phan Trọng Thưởng biên soạn và tuyển chọn, NXB Giáo dục, 1999, tr.805).

---

Giới thiệu văn bản: Con mối và con kiến

Văn bản Con mối và con kiến của Nam Hương là một tác phẩm giàu ý nghĩa thuộc mạch văn học dân gian Việt Nam, mang đậm tính ngụ ngôn – giáo huấn. Thông qua hình ảnh quen thuộc của hai loài côn trùng nhỏ bé là con mối và con kiến, tác giả đã gửi gắm những bài học sâu sắc về lao động, lối sống và quy luật sinh tồn của con người trong xã hội.

Tác phẩm được xây dựng dưới hình thức đối thoại, tạo nên sự sinh động và dễ tiếp cận. Con mối đại diện cho những kẻ sống ăn bám, lười biếng, chỉ biết hưởng thụ trước mắt mà không nghĩ đến hậu quả lâu dài. Ngược lại, đàn kiến hiện lên là biểu tượng của sự chăm chỉ, cần cù, biết lao động vì tập thể, dù vất vả nhưng sống đúng quy luật “có làm thì mới có ăn”. Qua cuộc trò chuyện giữa hai loài vật, sự đối lập trong tư tưởng và lối sống được bộc lộ rõ ràng, từ đó làm nổi bật quan điểm đạo đức mà tác giả muốn truyền tải.

Ngôn ngữ của văn bản mộc mạc, gần gũi, mang màu sắc dân gian, kết hợp với cách gieo vần tự nhiên, dễ nhớ, dễ thuộc. Đặc biệt, lời nói của đàn kiến không chỉ mang tính phản biện sắc sảo mà còn chứa đựng lời cảnh báo nghiêm khắc về hậu quả tất yếu của lối sống phá hoại, không lao động: “Nhà kia đổ xuống đi đời các anh”.

Qua Con mối và con kiến, Nam Hương khẳng định một chân lí giản dị nhưng bền vững: lao động là nền tảng của sự sống, là thước đo giá trị của mỗi cá nhân trong cộng đồng. Tác phẩm không chỉ giúp người đọc hiểu thêm về đặc trưng của truyện ngụ ngôn dân gian Việt Nam mà còn góp phần bồi dưỡng thái độ sống tích cực, biết trân trọng lao động và có trách nhiệm với tập thể.

Giới thiệu văn bản: Con mối và con kiến - Chương trình Ngữ Văn Lớp 7, tập 2 - Bộ Kết Nối Tri Thức Và Cuộc Sống.

Soạn bài: Mẫu Đơn.